Zasady żywienia zdrowych niemowląt

Informacja o korzystaniu z plików Cookies.

W celu realizacji usług ta strona zapisuje w urządzeniu użytkownika niewielkie informacje w postaci plików Cookies.

Dowiedz się więcej o plikach cookies.

Racjonalne żywienie w początkowym okresie życia ma niebagatelny wpływ na rozwój zarówno fizyczny jak i umysłowy dziecka, ponadto rzutuje na rozwój otyłości, chorób sercowo-naczyniowych oraz alergii w wieku późniejszym.

Karmienie piersią

Mam nadzieję, że nie muszę nikogo przekonywać, że karmienie piersią to najwłaściwszy sposób odżywiania niemowlęcia, w pierwszych miesiącach życia. Wszystkie dotychczas przeprowadzone obserwacje i badania kliniczne potwierdzają, że pokarm kobiecy ma skład, który pokrywa zapotrzebowanie dziecka, kształtuje jego układ odpornościowy, a także działa protekcyjnie względem niektórych jednostek chorobowych. Z karmienia piersią korzyści czerpią także mamy, którym łatwiej jest odzyskać masę ciała sprzed ciąży, w porównaniu z kobietami, które zdecydowały się na wybór mleka modyfikowanego. Co więcej, długotrwała laktacja może zredukować zapadalność na nowotwory piersi. W tym momencie warto też wspomnieć o więzi emocjonalnej, jaka tworzy się podczas karmienia.

Modyfikacja mleka krowiego

Oczywiście są przypadki, w których kobieta nie ma wyboru i musi zrezygnować z najlepszego sposobu odżywiania swojego dziecka. Jednak przeciwwskazań do karmienia nie ma wiele, a do najważniejszych należy galaktozemia i alaktazja u dziecka. Z kolei przeciwwskazania ze strony matki, to między innymi czynna nieleczona gruźlica, wirus HTLV (ludzkiej białaczki) lub przyjmowanie niektórych leków.

W powyższych przypadkach na pomoc przychodzą nam mleka modyfikowane. Mieszanki takie są produkowane na bazie mleka krowiego, które musi zostać upodobnione pod względem jakościowym i ilościowym do pokarmu kobiecego. Mleko modyfikowane musi dostarczać wszystkich niezbędnych składników do prawidłowego wzrostu i rozwoju. Ponadto preparaty mlekozastępcze, powinny cechować się wysoką biodostępnością oraz być dostosowane do zmieniających się potrzeb dziecka. Podawanie niemowlęciu niemodyfikowanego mleka krowiego groziłoby obciążeniem osmotycznym nerek, które byłoby spowodowane wysokimi stężeniami chloru, sodu potasu oraz wyższą zawartością białka. Co więcej, dziecko mogłoby być narażone na niedobory nie tylko witamin i mikroelementów, ale również na niedostateczną podaż laktozy czy nienasyconych kwasów tłuszczowych. W celu uniknięcia powyższych sytuacji, producenci mieszanek mlekozastępczych dokonują licznych modyfikacji w składzie preparatów do żywienia niemowląt, wzorując się na pokarmie matki.

Pierwszym krokiem aby zbliżyć skład mleka krowiego do kobiecego, jest obniżenie ilości białka, przy jednoczesnej zmianie jego jakości poprzez zwiększenie udziału białek serwatkowych nad kazeiną. Najczęściej produkowane są mleka z dominacją protein serwatkowych w proporcji 60:40. Zabiegi te umożliwiają redukcję stężenia mocznika, który obciąża niedojrzały układ wydalniczy. Skłonność do zmniejszania poziomu tego składnika, można również uznać za profilaktykę otyłości, ponieważ zbyt duża dawka białka prowadzi do wzrostu liczebności adipocytów.

Modyfikacji podlega również skład lipidów. Zmianę tę uzyskuję się poprzez dodanie tłuszczów roślinnych. Powyższe przekształcenie zapewnia odpowiednią podaż niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT). Niezbędne jest utrzymanie prawidłowego stosunku kwasu linolowego do α-linolenowego. Mleko krowie wzbogaca się laktozą, która jest podstawowym węglowodanem mleka kobiecego. W Mleku początkowym mogą występować takie węglowodany jak sacharoza, maltoza, maltodekstryna, syrop glukozowy, glukoza, skrobia skleikowana czy skrobia wstępnie gotowana. Natomiast w mleku następnym możliwy jest dodatek sacharozy, glukozy, fruktozy lub miodu.

Kolejna zmiana dotyczy redukcji składników mineralnych. Niezbędne jest obniżenie zawartości chloru, sodu, potasu, wapnia i fosforu. Co więcej, wymagana jest suplementacja niektórych witamin i mikroelementów, przede wszystkim mleko modyfikowane uzupełnia się w żelazo, selen, cynk oraz jod. Dodatek witaminy E, uzależniony jest od zawartości wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Producenci preparatów mlekozastępczych są zobowiązani wzbogacać preparaty do początkowego żywienia niemowląt w taurynę oraz L-karnitynę. Natomiast dodatek inozytolu, nukleotydów czy choliny jest nieobowiązkowy.

Dzięki powyższym przekształceniom mieszanka mleczna może w wyjątkowych sytuacjach zastąpić pokarm kobiecy. Aczkolwiek należy pamiętać, że preparaty mlekozastępcze nie zawierają składników stymulujących odporność dziecka takich jak immunoglobuliny. W mleku matki występują także inne substancje, które pozytywnie wpływają na rozwój niemowląt, a których nie da się dodawać w sposób przemysłowy. Istotną przeszkodą w upodabnianiu MM, to fakt, że pokarm matki cechuje się znaczną zmiennością w zależności od pory dnia, stadium laktacji czy diety kobiety karmiącej.

Jak długo karmić piersią

Towarzystwa naukowe oraz międzynarodowe grupy ekspertów zgodnie zalecają, aby niemowlęta były karmione wyłącznie pokarmem kobiecym przez pierwsze 6 miesięcy życia (minimum przez 4 miesiące). Jednak brakuje podstaw naukowych, które pozwalałyby dokładnie określić, kiedy należy definitywnie zakończyć karmienie piersią.

Sposób żywienia niemowląt a rozwój i występowanie chorób wieku dorosłego

Liczne badania potwierdzają, że sposób żywienia ma bardzo duży wpływ na funkcjonowanie każdego organizmu. Należy zaznaczyć, że karmienie niemowląt mlekiem modyfikowanym, może skutkować powstaniem wielu chorób wieku dorosłego. Przeciwnie działa pokarm matki, który pobudza rozwój w początkowych miesiącach życia.

Wielokrotnie przeprowadzane testy poznawcze oraz psychoruchowe wskazują na to, iż dzieci żywione naturalnie uzyskują wyższe wyniki od dzieci karmionych preparatami mlekozastępczymi. Przy czym największy wpływ sposobu odżywiania dotyczy niemowląt urodzonych przedwcześnie. Inny korzystny czynnik karmienia piersią to efekt ochronny przed infekcjami. Wiele badań wykazuje, że żywienie mieszankami sztucznymi zwiększa zapadalność na zakażenia ucha środkowego. Ponadto u takich dzieci istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia biegunki. Badania dotyczące innych chorób infekcyjnych są mało wiarygodne, zatem należy przeprowadzić pod tym kątem bardziej szczegółowe analizy.

Karmienie mieszankami mlekozastępczymi może być jednym z czynników prowadzących do rozwoju przewlekłych schorzeń. Na poparcie powyższego stwierdzenia przeprowadzono liczne badania na podstawie, których szacuje się, że osoby karmione mlekiem modyfikowanym, mają w przyszłości zdecydowanie większe stężenia insuliny, co może warunkować ujawnienie się cukrzycy typu II. Co więcej, u ludzi, którzy byli odżywiani preparatem mlekozastępczym, obserwuje się wyższe wartości ciśnienia tętniczego, gorszą tolerancję glukozy oraz wysokie poziomy cholesterolu we krwi, co predysponuje do rozwinięcia chorób układu krążenia.

Powszechnie wiadomo, że mleko modyfikowane ma wyższą wartość energetyczna oraz cechuje się większą zawartość białka, co ma wpływ na rozwój nadwagi i otyłości. Co więcej, uważa się, że dzieci karmione takim mlekiem mogą mieć problemy z kontrolowaniem ilości przyjmowanych kalorii w późniejszym wieku.

Wykazano również, że nieswoiste choroby jelit są powiązane ze sposobem żywienia w wieku niemowlęcym. Przypuszcza się, że podawanie dziecku preparatów mlekozastępcych upośledza w pewnym stopniu odpowiedź odpornościową śluzówki przewodu pokarmowego.

Niektóre z metaanaliz wskazują na zwiększoną zapadalność na nowotwory, w przypadku żywienia sztucznego. Przy czym głównie dotyczy to białaczki i ziarnicy złośliwej. Zjawisko to tłumaczy się mniej sprawnym układem odpornościowym u tych osób.

Kolejną zaletę żywienia naturalnego upatruje się w ochronnym wpływie w odniesieniu do wszelkich alergii. Jednakże korzyści te ograniczają się przede wszystkim do dzieci z grup ryzyka, w związku z tym w tych wypadkach zaleca się wyłączne karmienie mlekiem matki do 6 miesiąca życia. Niektórzy autorzy sugerują, że wczesna podaż białka obcogatunkowego pochodzącego z mleka modyfikowanego prawdopodobnie przyczynia się do wystąpienia cukrzycy typu I. Jednakże należy przeprowadzić większą ilość badań, aby potwierdzić powyższą teorię.

Wyniki niektórych badań mogą budzić wiele wątpliwości. Dlatego powyższe kwestie wymagają dalszej i szczegółowej analizy. Tymczasem wszystko wskazuje na to, że żywienie sztuczne jest czynnikiem zwiększającym zachorowalność na niektóre choroby przewlekłe. Wobec tego konieczne jest pogłębianie wiedzy przyszłych matek, które powinny zdawać sobie sprawę, że ochronny wpływ pokarmu kobiecego to fakt niezaprzeczalny.

Żywienie uzupełniające

Najlepszy czas i kolejność wprowadzania produktów uzupełniających są tematem wielu dyskusji. Zgodnie z aktualnymi zaleceniami ESPGHAN (Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci) oraz EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności) wprowadzanie produktów uzupełniających należy rozpocząć po ukończeniu przez dziecko 17 tygodnia życia. Z drugiej strony produktów uzupełniających, nie należy wprowadzać później niż w 26 tygodniu życia. Na przestrzeni wyżej wymienionych tygodni, dziecko nabywa umiejętności pozwalające na przyjmowanie pokarmów o innej konsystencji niż płynna (siedzenie podparciem, kontrolowanie ruchów głowy).

Potrzeba wprowadzania pokarmów uzupełniających jest rezultatem rosnącego zapotrzebowania na niektóre składniki odżywcze, których już tylko mleko nie może zaspokoić. Wprowadzając nowe pokarmy do diety niemowlęcia warto pamiętać, aby równocześnie nie dodawać kilku nowych produktów. Takie postępowanie pomoże w zaobserwowaniu czy dziecko dobrze toleruje poszczególne posiłki. Sama kolejność wprowadzania nowych produktów odgrywa definitywnie mniejszą rolę. Chociaż trzeba pamiętać, aby zacząć rozszerzać dietę niemowlęcia od produktów neutralnych (kaszki ryżowe, marchew, jabłka).

Pamiętajmy, że według najnowszego podejścia rodzic decyduje, kiedy i co zje dziecko, natomiast dziecko decyduje, ile zje. Niestety powszechnym błędem w żywieniu niemowląt jest ich przekarmianie. Konsekwencją zmuszania dziecka do jedzenia jest znaczące obniżenie umiejętności do samoregulacji, a w późniejszym okresie to tylko równia pochyła do otyłości.

Każdy rodzic musi zdawać sobie sprawę, że pierwsze 2 lata życia są niezwykle istotne w rozwoju późniejszych preferencji pokarmowych. Dlatego należy ściśle kontrolować to, co nasze dziecko dostaje do jedzenia. Substancje, na jakie szczególnie należy uważać to sól kuchenna i cukier. Pierwszy składnik może przyczyniać się do powstania nadciśnienia w późniejszym wieku. Drugi z kolei zwiększa ryzyko próchnicy.

W związku z tym, że niemowlę trudniej akceptuje smak warzyw, to właśnie one powinny być pierwszymi produktami uzupełniającymi. Owoce warto wprowadzić po około 2 tygodniach, oczywiście kontynuując podawanie jarzyn.

Gluten

Ostatnio „modne” stało się eliminowanie glutenu z diety. Pamiętajmy, że zgodnie z aktualnym stanowiskiem ESPGHAN należy unikać zarówno zbyt wczesnego (<4 miesiąca), jak i późnego (≥7 miesiąca) wprowadzania glutenu do diet niemowlęcia.

Mleko krowie

Zgodnie z aktualnym stanowiskiem ESPGHAN nie powinno się stosować mleka krowiego u dzieci, które nie ukończyły pierwszego roku życia, po tym okresie jego dzienne spożycie nie powinno przekraczać 500 ml.

Wyniki badań sugerują, że zbyt wczesne wprowadzanie mleka niemodyfikowanego może być przyczyną mikrokrwawień z przewodu pokarmowego. Ponadto podawanie mleka krowiego (przed 12 miesiącem życia) może prowadzić do obciążenia organizmu białkiem i produktami jego przemiany oraz składnikami mineralnymi, a w konsekwencji do przeciążenia nerek.

Jajka

Wcześniej spotykano się z zaleceniami, aby najpierw podawać żółtka, a dopiero w późniejszym wieku wprowadzać białka jaja kurzego. Obecnie nie ma żadnych dowodów naukowych, które uzasadniałyby eliminację lub opóźnione wprowadzania całego jaja zarówno u niemowląt zdrowych, jak i tych pochodzących z rodzin obciążonych ryzykiem wystąpienia alergii pokarmowej.

Należy pamiętać o zakazie podawania surowego jaja, ze względu na ryzyko zakażenia salmonellą.

Miód

Miód może zawierać przetrwalniki laseczki jadu kiełbasianego, które wywołują chorobę zwaną botulizmem dziecięcym. Dzieje się tak, ponieważ układ odpornościowy niemowląt nie jest w pełni wykształcony, dlatego też ma problemy ze zwalczeniem powyższego patogenu. Starsze dzieci mogą spożywać miód bez żadnego ryzyka ze strony Clostridium botulinum.

Woda

Zapotrzebowanie na wodę u najmłodszych dzieci, w przeliczeniu na jeden kilogram masy ciała, jest czterokrotnie większe niż u dorosłych i wynosi około 700 ml/dobę w pierwszym 6 miesiącach życia i ok. 800 ml/dobę w kolejnych miesiącach. Dla niemowląt najlepszym wyborem jest woda źródlana lub woda mineralna - niskozmineralizowana, niskosodowa oraz niskosiarczanowa. Warto tutaj wspomnieć, że mleko matki pokrywa odpowiednią podaż płynu tylko w pierwszym półroczu.

Uwaga! Soki owocowe (nawet te 100%) nie służą do zaspokajania pragnienia, dlatego nie powinny być traktowane jako substytut wody.

Mięso

Biorąc pod uwagę wysoką zawartość pełnowartościowego białka, witaminy B12, żelaza, cynku, kwasu arachidonowego oraz karnityny w mięsie, produkt ten powinien być wcześnie wprowadzany do jadłospisu dziecka. Najbardziej polecanym rodzajem mięsa jest drób, jagnięcina oraz królik.

Uwaga! Podroby nie powinny znaleźć się w jadłospisie niemowląt i dzieci aż do 3 roku życia.

Ryby

Aby pokryć zapotrzebowanie na kwas dokozaheksaenowy (z rodziny omega-3) należy regularnie dostarczać dziecku tłuste ryby morskie, najlepiej 1-2 razy w tygodniu. Jedną z najważniejszych zasad jest przestrzeganie, aby dzieci nie otrzymywały ryb drapieżnych takich jak makrela królewska, rekin, tuńczyk czy miecznik.

Żywność gotowa przeznaczona dla niemowląt i małych dzieci

Według prawa, żywność gotowa dla niemowląt i dzieci definiowana jest jako „żywność przeznaczona do zaspokojenia szczególnych potrzeb zdrowych niemowląt odstawionych od piersi i zdrowych małych dzieci, stosowana jako suplement ich diety lub w celu ich stopniowego przystosowania do zwykłej diety, z wyłączeniem produktów zbożowych przetworzonych i napojów na bazie mleka oraz podobnych produktów przeznaczonych dla małych dzieci”.

Największym plusem żywności gotowej w słoiczkach, jest długi okres ważności, który zawdzięczamy takim procesom jak sterylizacja i pasteryzacja. Jednak sposób przetworzenia ciągnie za sobą kilka minusów, między innymi utratę jakości odżywczej.

Uwaga! Wybierając słoiczek dla swojej pociechy, warto poświęcić trochę czasu na przeanalizowanie etykiety. Często producenci dodają do przetworów grysik ryżowy, kukurydzę, mąkę ryżową lub inne zagęszczacze. Niestety zwiększa to tylko gramaturę danego dania, kosztem mniejszej ilości wartościowych produktów, takich jak warzywa. Kolejnym niechcianym dodatkiem, z jakim można się spotkać w posiłkach przeznaczonych dla dzieci, to cukier lub skrobia kukurydziana.

Suplementacja niemowląt

Kwas dokozaheksaenowy (DHA)

Niemowlęta karmione naturalnie otrzymują wielonienasycone kwasy tłuszczowe wraz z pokarmem kobiecym. Przy odpowiednim stężeniu kwasu DHA w mleku matki, nie ma potrzeby, aby dodatkowo suplementować wyżej wymieniony kwas tłuszczowy.

Uwaga! Aby zapewnić odpowiednie ilości kwasu dokozaheksaenowego w mleku, matka, która karmi piersią, powinna dodatkowo przyjmować minimum 200 mg tego składnika dziennie, a w przypadku niskiego spożycia ryb morskich nawet od 400 do 600 mg kwasu DHA dziennie.

Jeżeli dziecko nie jest karmione mlekiem matki, należy rozważyć suplementacje kwasem DHA.

W diecie starszego dziecka głównym źródłem kwasu dokozaheksaenowego jest pokarm uzupełniający. W przypadku niewystarczającej podaży produktów będących źródłem DHA (głównie tłuste ryby morskie) zalecana jest suplementacja tego kwasu.

Witamina D

Wytyczne zalecają suplementację witaminy D już od pierwszych dni życia, niezależnie od sposobu żywienia dziecka, w dawce 400 UI (jednostek międzynarodowych) w pierwszym półroczu życia i od 400 do 600 UI w kolejnych miesiącach, w zależności od jej spożycia wraz z dietą.

Witamina K

Zawartość witaminy K w mleku matki jest niestety niewystarczająca do pokrycia dobowego zapotrzebowania w kolejnych tygodniach życia. Dlatego zgodnie z aktualnymi zaleceniami ekspertów, wszystkie niemowlęta po urodzeniu powinny otrzymać jednorazową dawkę witaminy K wynoszącą 0,5 mg domięśniowo lub 2 mg doustnie. Poza jednorazową podażą witaminy K noworodki wymagają dalszej profilaktycznej podaży tej witaminy od drugiego tygodnia do ukończenia trzeciego miesiąca życia w dawce 25 μg/dobę.

Przy żywieniu sztucznym, nie ma konieczności dodatkowej suplementacji witaminy K, ponieważ mieszanki sztuczne są już w nią wzbogacone.

Błędy w żywieniu niemowląt

Nieodpowiednio przygotowana mieszanka

Niepoprawne proporcje mleka modyfikowanego i wody to zbyt zagęszczone lub nadmiernie rozcieńczone składniki odżywcze. Może to prowadzić do obciążenia układu wydalniczego niemowlęcia i do jego przekarmiania, a przy długotrwałym podawaniu zbyt skoncentrowanej mieszanki dziecko jest narażone na otyłość. Z drugiej strony zbyt rozcieńczony pokarm prowadzi do obniżenia wartości odżywczej posiłku, co w rezultacie może przyczynić się do niedożywienia.

Zwlekanie z rozszerzaniem diety

Tak jak pisałam wcześniej, potrzeba wprowadzania pokarmów uzupełniających jest rezultatem rosnącego zapotrzebowania na niektóre składniki odżywcze. Dlatego zwlekanie z rozszerzeniem diety, może powodować niedobory niektórych witamin i składników mineralnych.

Ponadto w obserwacjach klinicznych udowodniono, że gluten wprowadzony w odpowiednim momencie, sprzyja lepszej tolerancji tego białka, w związku z tym zmniejsza ryzyko występowania celiakii, alergii na pszenicę oraz cukrzycy typu 1.

Uwaga! Zbyt długie podawanie posiłków płynnych, hamuje rozwój mowy.

Nieodpowiednie pokarmy w jadłospisie

Zaobserwowano, że wiele dzieci zbyt wcześnie dostaje produkty, które w ich wieku są jeszcze niewskazane (np. parówki, mleko krowie), albo które są przygotowane niezgodnie z zasadami prawidłowego żywienia (np. zupy na kostkach rosołowych). W związku z powyższym odbija się to negatywnie na kształtowaniu preferencji żywieniowych w wieku późniejszym. Co więcej, dosalanie potraw dla niemowląt może doprowadzić w przyszłości do poważnych chorób sercowo-naczyniowych.

Zaprzestanie suplementacji witaminą D

Witamina D pełni wiele funkcji w organizmie człowieka. Jest niezbędna do prawidłowego wchłaniania wapnia i właściwej mineralizacji kości i zębów, poza tym witamina ta moduluje procesy immunologiczne. W związku z powyższym jej niedobory w okresie niemowlęcym mogą sprzyjać krzywicy, a w przyszłości nawet osteoporozie.

Schemat żywenia niemowląt

BIBLIOGRAFIA

1. Ciborowska H., Rudnicka A.: Żywienie dzieci zdrowych i chorych. [w:] Dietetyka żywienie zdrowego i chorego człowieka. Woińska E. (red). Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012, 511-529

2. Mrozowski T.: Mleka modyfikowane, Świat Farm. 2011 (3): 30,32

3. Łyszkowska M., Książyk J.: Mieszanki stosowane w żywieniu niemowląt i małych dzieci, Klin. Pediatr. 2007, 15 (5): 5055-5058

4. Babczyńska-Gratzke M., Banaszkiewicz A., Baranowska B. i wsp. Karmienie piersią a problemy zdrowotne dziecka. [w:] Karmienie piersią w teorii i praktyce. Podręcznik dla doradców i konsultantów laktacyjnych oraz położnych, pielęgniarek i lekarzy. Pietkiewicz A. Nehring-Gugulska M., Żukowska-Rubik M. (red). Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2012, 373-377

5. Szajewska H.: Mleka modyfikowane i preparaty mleko zastępcze w żywieniu niemowląt, Essent. Med. 2005 (5): 24-28

6. Stolarczyk A.: Witaminy i składniki mineralne w mleku do sztucznego żywienia niemowląt i w wybranych preparatach leczniczych, Świat Med. Farm. 2002 (2): 42-44

7. Mikiel-Kostyra K.: Odległe skutki zdrowotne sposobu żywienia niemowląt, Med. Wieku Rozw. 2003, 7 (4) cz. 2: 605-615

8. Agostoni C., Braegger C., Desci T. i wsp.: Breast-feeding: a commentary by the ESPGHAN Committee on Nutrition, J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr. 2009, 49 (1): 112–125

9. Gruszfed D., Dobrzańska A., Socha P., Socha J.: Programowanie żywieniowe otyłości i zespołu metabolicznego. Stand. Med. 2008, 5 (2), 159 – 163

10. Szajewka H., Socha P.: Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci, Standardy Medyczne Pediatria, 2014, T. 11; 321-338

Kontakt

: 791704286

Napisz do mnie

62-040 Puszczykowo
Gajowa 2

Presscake
Presscake
Presscake
Presscake
Presscake