Dieta w niedokrwistości

Informacja o korzystaniu z plików Cookies.

W celu realizacji usług ta strona zapisuje w urządzeniu użytkownika niewielkie informacje w postaci plików Cookies.

Dowiedz się więcej o plikach cookies.

Do najważniejszych objawów niedokrwistości możemy zaliczyć osłabienie, bladość skóry oraz błon śluzowych, wypadanie włosów czy łamliwość paznokci. Często powyższe symptomy zrzucamy na karb przepracowania, zbyt małej ilości snu bądź intensywnego trybu życia, a należałoby dokładnie zbadać przyczynę, aby jak najwcześniej zapobiegać ewentualnym niedoborom.

Niedokrwistością zwykle określa się obniżoną ilość czerwonych krwinek (RBC) i hemoglobiny (Hb) we krwi. Jednak przyczyn niepoprawnych wyników morfologicznych może być wiele, bowiem niedokrwistość dzieli się na wiele grup! Mogą wynikać z utraty krwi, związane być ze skróconym czasem życia czerwonych krwinek bądź z ich zaburzonym wytwarzaniem. Poniżej skupiłam się na ostatniej grupie, do której zaliczamy niedokrwistość niedoborową.

NIEDOKRWISTOŚĆ Z NIEDOBORU ŻELAZA (MIKROCYTARNA, NIEDOBARWLIWA, SIDEROPENICZNA)

Rola żelaza

Jednym z najważniejszych mikroelementów jest właśnie żelazo, które wchodzi w skład hemoglobiny, czyli białka transportującego tlen. Żelazo również jest składnikiem mioglobiny, która z kolei magazynuje tlen w mięśniach. Oprócz tego pierwiastek ten pełni szereg innych funkcji, począwszy od wspomagania układu odpornościowego, aż do odgrywania pewnej roli w walce z wolnymi rodnikami.

Zapotrzebowanie na żelazo

Zapotrzebowanie na żelazo zmienia się w zależności od wieku, płci oraz stanu fizjologicznego. Rekomendowane dzienne spożycie (RDA) dla dzieci do lat 9 wynosi do 10 mg, chłopcy od 10-18 lat powinni dziennie dostarczyć około 12 mg, natomiast mężczyźni powyżej 18 roku życia zapotrzebowanie na żelazo mają na poziomie 10 mg. Inaczej wygląda norma u kobiet, bowiem dziewczynki w przedziale wiekowym 10-18 lat powinny dostarczać dziennie do 15 mg żelaza, powyżej 18 roku życia zapotrzebowanie rośnie do 18 mg, a po 50 roku życia spada do poziomu 10 mg. W trakcie ciąży należy zwiększyć dawkę do 27 mg żelaza na dobę.

Czynniki wpływająca na wchłanianie żelaza w przewodzie pokarmowym

Niedobór żelaza

Tak jak wcześniej pisałam, żelazo wchodzi w skład białek transportujących i magazynujących tlen dlatego, jeżeli z jakiegoś powodu, przez dłuższy czas organizm będzie w stanie deficytu tego mikroelementu, to pojawią się niespecyficzne objawy niedokrwistości takie jak mała tolerancja wysiłku fizycznego, zawroty głowy, ogóle osłabienie, pojawią się zajady oraz wygładzenie i pieczenie języka, włosy i paznokcie staną się kruche i łamliwe, może pojawić się krwawienie z nosa. Gdy pojawią się takie objawy a morfologia wskaże na niedokrwistość mikrocytarną, musimy znaleźć przyczynę tego stanu. Najczęściej będzie to nieprawidłowo skomponowana dieta a u kobiet obfite miesiączki, jednak ten rodzaj anemii może wiązać się również z:

  • przewlekłym krwawieniem z przewodu pokarmowego (wrzody żołądka lub dwunastnicy, rak żołądka bądź jelita grubego, wrzodziejące zapalenie jelita grubego),
  • upośledzonym wchłanianiem żelaza z przewodu pokarmowego (gastrektomia, biegunki, niedokwaśność soku żołądkowego, celiakia),
  • zwiększonym zapotrzebowaniem na żelazo (ciąża, laktacja, okres wzrostu u dzieci i młodzieży),
  • chorobami przewlekłymi (zakażenia, stany zapalne, nowotwory).

Wyniki morfologiczne wskazujące na niedokrwistość z niedoboru żelaza

  • ↓ średniej objętości krwinki (MCV) <80fl,
  • ↓ średniej masy hemoglobiny w krwince (MCH) <24 pg,
  • ↓ stężenie ferrytyny, czyli białka magazynującego żelazo < 2 µg/l u kobiet i <15 µg/l u mężczyzn,
  • ↓ żelaza w surowicy krwi <6,6 mmol/l u kobiet i <10,6 mmol/l u mężczyzn,
  • ↑ transferryny (TIBC), czyli biała transportującego żelazo <223 µg/dl u kobiet i <251 µg/dl u mężczyzn,
  • ↓ poziomu hemoglobiny (Hb lub HGB) <12 g/dl u kobiet i <14 g/dl u mężczyzn,
  • ↓ poziomu czerwonych krwinek (RBC) <4,2 mln/ul u kobiet i <4,7 mln/ul u mężczyzn,
  • ↓ hematokrytu, czyli objętości erytrocytów do objętości osocza (HCT)<37% u kobiet i <42% u mężczyzn.

Dieta w niedokrwistości z niedoboru żelaza

Najlepszym źródłem żelaza w diecie są produkty pochodzenia zwierzęcego, w których występuje tzw. żelazo hemowe wchłaniane na poziomie 15-20%. Najwięcej tego mikroelementu znajdziemy w podrobach, wołowinie, drobiu, rybach, mniejsze ilości występują w jajkach i serach żółtych.

Jeżeli chodzi o produkty roślinne, to są one źródłem żelaza niehemowego, które jest przyswajalne tylko w 1-10%. Dlatego grupą ludności szczególnie zagrożoną niedoborem tego pierwiastka są weganie. Chcąc dostarczyć żelazo z produktów roślinnych, wybierajmy warzywa strączkowe, orzechy, natkę pietruszki, szpinak, kasze gryczaną, chleb żytni, kakao, nasiona dyni, słonecznik, siemię lniane, suszone morele oraz śliwki.

W tym momencie warto wspomnieć, że przyswajalność żelaza zwiększa witamina C (papryka, natka pietruszki, pomidory, czarna porzeczka, cytrusy) dlatego warto komponować tak posiłki, aby te dwa niezbędne składniki spożywać w swoim towarzystwie. Zatem do kanapek z chleba żytniego z wędliną zawsze dodawajmy świeżego pomidora, a obiadowym daniom mięsnym powinien towarzyszyć ogórek kiszony, kiszona kapusta bądź brokuły.

Osoby borykające się z anemią warto, aby ograniczyły picie kawy oraz herbaty w trakcie posiłków, gdyż związki w nich zawarte zmniejszają przyswajalność żelaza.

NIEDOKRWISTOŚĆ MAKROCYTARNA Z NIEDOBORU WITAMINY B12

NIEDOKRWISTOŚĆ ADDISONA-BIERMERA (ZŁOŚLIWA)

Jest to choroba, która ma podłoże autoimmunologiczne. U chorych dochodzi do wytworzenia przeciwciał skierowanych w stronę komórek okładzinowych śluzówki żołądka, które biorą udział w wydzielaniu czynnika wewnętrznego Castle'a (ang. Intrinsic factor - IF), który z kolei niezbędny jest do wchłaniania witaminy B12. Gdy zasoby tej witaminy spadną dochodzi do zaburzenia produkcji erytrocytów, a to skutkuje niedokrwistością. Oprócz ogólnych objawów związanych z anemią, w tym przypadku mogą pojawić się również symptomy takie jak brak apetytu, skłonność do biegunek, zaburzenia czucia głębokiego, niestabilność chodu, zażółcenie skóry, drętwienie kończyn, przedwczesne siwienie, pogorszenie pamięci, a nawet stany depresyjne.

Rozpoznanie tego typu anemii opiera się w głównej mierze na morfologii krwi, w której można stwierdzić makrocytoze:

  • ↑ średniej objętości krwinki (MCV) >92 fl,
  • ↑ średniej masy hemoglobiny w krwince (MCH) >31 pg.

Czasami można zauważyć obniżoną ilość leukocytów we krwi.

Pomocnym badaniem diagnostycznym będzie wykonanie gastroskopii z pobraniem wycinka błony śluzowej żołądka, dzięki któremu będzie można stwierdzić czy pojawiło się zanikowe zapalenie.

Leczenie polega na domięśniowym podawaniu witaminy B12.

Innymi przyczynami niedokrwistości z niedoboru witaminy B12 (poza anemią Addisona-biermera) może być alkoholizm, stan po usunięciu żołądka, celiakia, tasiemczyca bądź choroba Crohna.

Należy wspomnieć, że deficyt cyjanokobalaminy bardzo wolno się rozwija, gdyż zapasy ustrojowe wystarczają na około 2-5 lat.

Źródłem tej witaminy są głównie produkty pochodzenia zwierzęcego zwłaszcza podroby (wątróbka i nerki), a także wołowina, wieprzowina, drób, ryby, jaja, ser żółty, twaróg, sery pleśniowe czy mleko.

Produkty roślinne nie zawierają AKTYWNEJ witaminy B12! Dlatego weganie mogą mieć nie lada problem z dostarczeniem kobalaminy.

Dzienne zapotrzebowanie wynosi 0,9 µg dla dzieci w przedziale wiekowym 1-3 lat, w latach 4-6 wzrasta do 1,2 µg następnie do 12 roku życia kształtuje się na poziomie 1,8µg na dzień. U osób powyżej 13 roku życia zapotrzebowanie dziennie oscyluje w granicach 2,4µg na dzień, jedynie kobiety karmiące powinny zwiększyć dawkę do 2,8µg.

Pewne ilości mogą być produkowane przez florę jelitową, jednak najczęściej odbywa się to za pośrednictwem bakterii bytujących w jelicie grubym, a niestety w tym odcinku przewodu pokarmowego witamina ta nie zostanie wchłonięta do krwioobiegu i wykorzystana przez organizm człowieka. Należy też wspomnieć, że niektóre bakterie żyjące w jelicie cienkim, mogą wykorzystywać tę witaminę, zanim zostanie wchłonięta do krwioobiegu, szczególnie dochodzi do tego w zespole pętli zastoinowej.

NIEDOKRWISTOŚĆ MAKROCYTARNA Z NIEDOBORU KWASU FOLIOWEGO

Obraz kliniczny przypomina niedokrwistość z niedoboru witaminy B12.

Niedobór ten najczęściej rozwija się na skutek źle zbilansowanej diety, w chorobie alkoholowej, w marskości wątroby, przy zakażeniach pasożytami, u kobiet w ciąży, a także u osób przyjmujących niektóre leki (np. w leczeniu padaczki).

Kwas foliowy niezbędny jest przede wszystkim do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego oraz krwiotwórczego. Szczególnie o zawartość witaminy B9 w diecie powinny zadbać kobiety w ciąży bowiem, niedobór folianów może zwiększyć ryzyko wystąpienia wrodzonych wad cewy nerwowej u dziecka.

Dzienne zapotrzebowanie na kwas foliowy wynosi 150µg u dzieci w wieku 1-3 lat, 200µg u dzieci w wieku 4-6 lat, 300µg u dzieci w przedziale wiekowym 7-12 lat i wzrasta do 400µg u osób powyżej 13 roku życia. Kobiety w ciąży powinny zwiększyć zawartość folianów do 600µg, chyba że w poprzednich ciążach pojawiły się wady cewy nerwowej, wtedy dawkę kwasu foliowego należy podnieść do 4000µg! Zapotrzebowanie kobiet w ciąży kształtuje się na poziomie 500µg na dobę.

Bogatym źródłem kwasu foliowego jest wątroba (kobiety w ciąży powinny spożywać ją rozważnie, ponieważ obfituje ona w witaminę A, która w dużych ilościach ma działanie teratogenne), zielone warzywa takie jak szpinak, brukselka, bób, szparagi, brokuły, a także otręby pszenne, żółtka jaj, nasiona roślin strączkowych czy drożdże. Pamiętajmy, że obróbka termiczna zmniejsza ilość folianów, dlatego warzywa w naszej diecie powinny być spożywane w postaci surowej.

BIBLIOGRAFIA:

1. Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011,

2. Jarosz M. (red.), Normy żywienia dla populacji polskiej - nowelizacja, Warszawa 2012,

3. Gawęcki J. (red.) Żywienie człowieka, podstawy nauki o żywieniu, Warszawa 2010,

4. Cymerys M., Rutz-Danielczuk A., Pupek-Musialik D., Tykarski A., Kliniczny zarys chorób wewnętrznych, Poznań 2013.

Kontakt

: 791704286

Napisz do mnie

62-040 Puszczykowo
Gajowa 2

Presscake
Presscake
Presscake
Presscake
Presscake